HƯƠNG VỊ GẮN BÓ VỚI TUỔI THƠ: MÓN NGON VỚI NƯỚC MẮM QUÊ
HƯƠNG VỊ GẮN BÓ VỚI TUỔI THƠ: MÓN NGON VỚI NƯỚC MẮM QUÊ
Có những mùi hương chỉ cần thoảng qua thôi là lòng người chợt nghẹn. Như mùi khói bếp chiều mưa, mùi nếp mới, mùi cá khô cháy cạnh… và trên hết, là mùi nước mắm — thứ hương vị tưởng chừng đơn sơ mà lại chứa đựng cả tuổi thơ, cả tình thương của má, của quê nhà.
1. Bữa cơm quê – ký ức chẳng bao giờ phai
Tôi lớn lên ở một vùng quê ven biển Phan Thiết – nơi người ta vẫn quen nói vui rằng, "ở đây, máu trong người chắc cũng có chút mắm." Nhà tôi không khá giả, nhưng bữa cơm ngày nào cũng đầy ắp tiếng cười.
Không phải là mâm cao cỗ đầy gì đâu, chỉ là chén cơm trắng, dĩa rau luộc, chén mắm ruốc sả ớt, vài miếng cá kho khô rim mặn… mà sao ngon đến lạ. Cái ngon ấy không đến từ nguyên liệu sang trọng, mà từ tình yêu thương, từ hương vị của quê hương thấm đẫm trong từng giọt mắm.
Nhớ hồi nhỏ, mỗi khi đi học về, còn chưa kịp cất cặp là đã nghe từ trong bếp vọng ra tiếng má:
“Lại ăn cơm đi con, má mới kho nồi mắm ruốc sả ớt đó. Còn nóng hổi nghen!”
Chỉ cần nghe tới “mắm ruốc sả ớt” là nước miếng đã ứa ra. Mùi mắm ruốc phi sả, ớt, tỏi thơm nức cả góc bếp, quyện cùng tiếng dầu sôi lách tách. Cái mùi ấy nó len vào từng sợi tóc, từng thớ áo, có khi đi học mà bạn ngửi thấy cũng nói:
“Ê, mày ăn mắm ruốc hả? Thơm dữ!”
Mà đúng thiệt, ai chưa từng ăn mắm ruốc xào sả ớt quê tôi chắc sẽ khó hiểu được cái cảm giác "ghiền" đến mức nào. Mặn mà, cay cay, thơm nồng, chan với cơm trắng thôi là hết sảy.
2. Hương mắm – linh hồn của bếp nhà
Ở quê tôi, mắm không chỉ là món ăn, mà là linh hồn của căn bếp.
Từ sáng sớm, khi mặt trời còn lấp ló sau rặng dừa, má đã nhóm bếp, kho nồi cá, bắc chảo xào mắm. Hương mắm theo gió lan ra khắp xóm, đến nỗi hàng xóm đi ngang cũng ghé cười:
“Bữa ni nhà chị Sáu có món chi thơm dữ rứa?”
“Mắm nêm đó, tui làm cho tụi nhỏ ăn cơm cho ngon miệng.”
Nồi mắm nêm má làm chẳng cần cầu kỳ, chỉ cần chút thịt ba chỉ, dứa chín bằm nhuyễn, ớt tỏi giã tay, thêm chút đường, chanh hay giấm gạo cho vừa miệng. Má nói, nêm mắm cũng như sống đời — phải biết hài hòa, đừng để mặn quá mà cũng đừng nhạt quá.
Rồi má cười hiền, vừa quậy nồi mắm vừa kể:
“Hồi nhỏ, ngoại con đi biển, về là có mấy hũ mắm nêm mới làm, má ăn tới ghiền. Giờ lớn rồi, tự tay làm cho tụi con ăn, nghe mùi mắm là nhớ ngoại lắm.”
Cứ thế, mắm trở thành sợi dây nối liền ba thế hệ trong nhà tôi.
3. Mắm ruốc, mắm nêm, mắm kho – mỗi món một ký ức
Mắm ruốc là món gắn liền với tuổi thơ của tôi nhất. Hồi đó, nhà nghèo, thịt cá chẳng nhiều, chỉ cần muỗng mắm ruốc xào sả ớt là “cứu” nguyên nồi cơm. Có hôm đi học về, má chưa kịp nấu gì, tôi tự lấy hũ mắm ruốc ra, múc một muỗng trộn với cơm nguội, ăn ngon lành đến mức má nhìn mà cười:
“Con nít gì ăn mắm ruốc mà ghiền thấy sợ luôn.”
Còn mắm nêm lại là hương vị của những ngày giỗ, Tết. Cả nhà quây quần, gói bánh, luộc thịt, làm dưa kiệu, và luôn luôn phải có hũ mắm nêm dằm tỏi ớt. Má nói:
“Không có mắm nêm, coi như mâm cơm Tết mất vui rồi đó nghen.”
Rồi tới mắm kho – món ăn của những buổi chiều mưa. Chẳng biết từ khi nào, mùi mắm kho với cá lóc, thịt ba chỉ, cà tím, đậu bắp… lại trở thành “báu vật” trong trí nhớ. Cái nồi mắm kho sôi lục bục, mùi thơm lan tỏa, cả nhà ngồi quanh, chan nước mắm kho vô chén cơm trắng, ăn mà thấy ấm cả lòng.
“Ăn mắm kho phải ăn chậm, nghe con. Ăn để cảm cái mùi của quê, cái vị của đời.” – má vẫn thường nói vậy.
4. Những bữa cơm quê – bình dị mà ấm áp
Giờ xa nhà, mỗi lần đi ngang quán cơm có mùi mắm thoảng ra, lòng tôi lại chộn rộn. Người ta ăn mắm có thể chỉ vì ngon, còn tôi ăn mắm là để nhớ nhà.
Nhớ mấy buổi trưa nắng chang chang, má bưng mâm cơm ra hiên, nói nhỏ nhẹ:
“Ăn cơm đi con, má kho cá với nước mắm Hương Trung đó, coi thử có vừa miệng không.”
Tôi gắp miếng cá, nước mắm thấm đẫm, thơm nồng. Vị mặn, vị ngọt, vị cay hòa quyện – như chính hương vị của tình thương má dành cho con.
Có lần tôi hỏi:
“Sao má không dùng mắm trong siêu thị cho tiện?”
Má cười, nói tỉnh queo:
“Mắm ngoài đó làm sao bằng mắm quê được. Hương Trung nó giữ đúng vị xưa, nấu cá mới ra hồn, ăn mới thấy thiệt là quê mình.”
Câu nói đó, tôi nhớ hoài.
Bởi nước mắm quê đâu chỉ là gia vị, mà là một phần ký ức, một phần của má, của quê hương.
5. Khi bữa cơm trở thành ký ức
Ngày tôi rời quê lên thành phố học đại học, hành lý má gói cho toàn mắm:
một hũ mắm nêm, một hũ mắm ruốc, và chai nước mắm Hương Trung cột kỹ trong túi vải. Má dặn:
“Có đói thì lấy mắm ra chan cơm, cũng thấy ngon liền. Ở đâu ăn cơm, miễn có mắm là còn quê mình đó con.”
Quả thật, giữa chốn thành phố xô bồ, những bữa cơm nghèo nhưng đậm đà hương mắm quê là thứ giúp tôi “giữ lại quê trong tim”.
Nhiều khi nấu mì gói, chỉ cần nhỏ vài giọt nước mắm thôi là hương vị khác hẳn. Có bạn cùng phòng ăn thử, xong nói:
“Ủa, sao nước mắm gì thơm mà không gắt vậy?”
Tôi cười:
“Mắm quê đó, Hương Trung đó. Ăn quen rồi, mắm khác ăn không nổi luôn.”
6. Nước mắm quê – thứ “gia tài” truyền từ đời này sang đời khác
Hồi đó tôi không để ý, nhưng giờ nghĩ lại mới thấy: mỗi gia đình quê tôi đều có một hũ mắm riêng, được xem như "gia tài" của má. Mắm ấy không mua đại ngoài chợ mà phải chọn đúng chỗ quen, người quen, hương vị quen.
Má tôi chọn mắm Hương Trung bao năm không đổi. Má nói, “Mắm đó làm bằng cá cơm tươi, ủ đủ nắng, đủ thời gian, mới có cái vị mặn mòi mà dịu, nấu món gì cũng ra hồn.”
Có năm Tết, trời mưa dầm, má lo không phơi kịp mắm phơi, cứ đứng ngó trời rồi lẩm bẩm:
“Trời ơi, mắm mà không được nắng thì hư hết, coi như mất cả công.”
Cái “công” làm mắm đâu chỉ là công sức, mà là tình thương, sự kiên nhẫn, và lòng tự trọng của người quê. Làm mắm phải sạch, phải thật, phải tỉ mỉ như chăm con vậy.
Bởi thế, mắm quê không chỉ là món ăn – nó là văn hóa, là ký ức, là niềm tin.
7. Mùi mắm – mùi thương, mùi nhớ
Giờ má đã già, tóc bạc đi nhiều, nhưng mỗi lần tôi về, má vẫn hỏi:
“Con có thèm mắm ruốc không để má xào cho hũ đem lên thành phố?”
Tôi cười, nói:
“Má khỏi xào, giờ con biết làm rồi. Nhưng con vẫn thích ăn mắm má làm hơn.”
Má cười hiền, rồi nói:
“Cái vị mắm không có gì thay đổi, chỉ có người ăn là đổi thôi. Nhưng mà con nhớ nghen, ăn mắm phải ăn với lòng biết ơn.”
Câu nói đó khiến tôi lặng người.
Phải, ăn mắm là ăn cả một ký ức dài, ăn để nhớ rằng mình từ đâu đến, ăn để thấy mình vẫn còn quê trong tim, dù có đi xa đến đâu.
8. Giữ lại hương vị quê trong nhịp sống hiện đại
Giờ đây, giữa thành phố đầy những món ăn hiện đại, hũ mắm quê trên bàn ăn nhà tôi vẫn luôn có chỗ riêng.
Mỗi khi bạn bè tới chơi, tôi hay mở hũ mắm ruốc sả ớt hoặc dĩa mắm nêm thịt luộc ra mời. Ai cũng bất ngờ:
“Ủa, mắm mà ngon vậy hả? Không hôi, không gắt mà đậm đà ghê!”
Tôi chỉ cười, nói:
“Mắm quê làm kỹ, chứ không phải kiểu công nghiệp. Nếm một miếng là nhớ liền.”
Cũng nhờ đó, tụi bạn thành phố bắt đầu biết ăn mắm, biết quý hương vị mặn mòi của quê. Có đứa còn đặt mua riêng mấy chai nước mắm Hương Trung về để dành.
Tôi nghĩ, giữ hương vị quê không cần phải to tát – chỉ cần trong căn bếp của mình vẫn còn một hũ mắm, một chai nước mắm quê, là đã giữ được một phần ký ức, một phần linh hồn rồi.
9. Mắm – nơi ký ức gặp gỡ hiện tại
Có lần về quê, ngồi nhìn má lọc mắm, tôi hỏi:
“Má, mắm làm lâu vậy có mệt không?”
Má nhìn tôi, mắt nheo nheo vì khói bếp, cười:
“Cực thì cực, mà nghe mùi mắm là thấy thương. Như thương con nít lớn lên rồi, đi xa, nhưng hễ ngửi thấy mùi mắm là nhớ nhà.”
Tôi ngồi im, nhìn đôi tay gầy của má lật từng miếng cá, chan từng muỗng nước mắm vàng ươm mà lòng chợt nghẹn.
Cái mùi mắm nồng nàn ấy – chính là mùi thương, mùi nhớ của quê hương.
10. Một lời gửi gắm
Giờ tôi đã có căn bếp riêng, nhưng trong bếp vẫn luôn có chai nước mắm Hương Trung má gửi. Mỗi lần nấu ăn, tôi lại mở nắp chai, hít một hơi thật sâu. Vẫn cái mùi ấy – nồng, mặn, đậm, nhưng lại dịu dàng đến lạ.
Tôi hiểu, quê hương không chỉ nằm ở nơi ta sinh ra, mà nằm trong những hương vị nuôi lớn ta mỗi ngày.
Và nước mắm – thứ tưởng nhỏ bé ấy – lại là sợi dây vô hình kết nối tôi với má, với những năm tháng tuổi thơ, với những bữa cơm quê chan đầy yêu thương.
“Má ơi, con vẫn còn giữ hũ mắm má gửi năm ngoái nè. Vẫn thơm, vẫn ngon, vẫn như có mùi nắng quê trong đó.”
11. Ai thèm mắm, ghé chút nghe…
Giờ má không còn đi chợ bán mắm như trước nữa, nhưng mỗi khi có ai nhắc tới mắm quê, má vẫn cười hiền, mắt ánh lên niềm vui.
Với tôi, giữ được hương vị mắm quê là giữ được ký ức của má, của quê mình.
Nếu ai đọc tới đây mà chợt thấy thèm cái vị mặn mòi, thơm nức của mắm ruốc, mắm nêm hay nước mắm quê, thì cứ ghé thử nghen:
Ai thèm mắm, nhớ ghé Shopee: 👉 shopee.vn/huongtrungfood
Hay vô coi ở: 🌐 huongtrung.vn
Má tui cũng hay coi Facebook: facebook.com/nuocmamhuongtrung
Còn hết mắm đột xuất thì cứ gọi liền: ☎ 0853721033 – nghe giọng thân quen mà ấm lòng liền.
12. Kết lại – Hương vị quê hương vẫn còn đây
Dù đi đâu, ăn gì, tôi vẫn tin rằng một giọt nước mắm quê cũng đủ gợi cả bầu trời ký ức.
Mùi mắm ruốc sả ớt, vị mắm nêm dứa tỏi, chén mắm kho cay nồng... – tất cả là những mảnh ghép bình dị nhưng quý giá trong hành trình lớn lên của tôi.
Và mỗi lần mở hũ mắm, tôi như nghe lại tiếng má nói đâu đây:
“Ăn mắm đi con, ăn cho nhớ nhà, nhớ quê, nhớ má.”
Bấy nhiêu thôi, cũng đủ khiến lòng ấm lại giữa những ngày xa xứ.
Từ bữa cơm quê xưa cho đến hôm nay, hương mắm vẫn ở đó – giản dị, thân quen, mà sâu đậm như tình má.
.png)
Nhận xét
Đăng nhận xét