Ngày trở về – mùi mắm ruốc gợi nước mắt quê nhà Hồi đó, mỗi lần đi xa, tui hay nói chơi với bạn bè: “Chừng nào nhớ mắm ruốc thì về.” Nghe thì giỡn vậy, chớ thiệt tình, mấy món mắm quê mình – mắm ruốc, mắm nêm, mắm xào sả ớt, mắm kho… – nó không phải chỉ là gia vị cho bữa cơm, mà như một phần máu thịt, ăn sâu trong ký ức. Mỗi lần ngửi mùi mắm bay trong gió, lòng tui lại dậy sóng, tưởng chừng má đang lom khom ngoài bếp, cười cười nói: “Con đói bụng chưa, má kho mắm rồi nghen.” Tui xa nhà từ hồi còn trẻ, đi học rồi đi làm. Cuộc sống thành phố thì lúc nào cũng vội, cơm hàng cháo chợ, món nào cũng bày biện đẹp đẽ, nhưng ăn rồi quên liền. Hiếm hoi lắm mới thấy ai ăn cơm trắng với mắm ruốc xào tóp mỡ, hay có nguyên nồi mắm kho bốc khói giữa mâm cơm chiều. Ở quê, món mắm là linh hồn của bữa ăn. Còn ở phố, người ta coi nó như “mùi lạ”, khó ngửi. Tui đã từng thấy ngại, khi mở hũ mắm trong phòng trọ mà sợ người khác nói. Nhưng càng sống lâu xa quê, càng nhận ra: mùi mắm đó chính là quê hươn...