Tại Sao Nước Mắm Là Thành Phần Không Thể Thiếu Trong Bếp Nhà Bạn?
Có những thứ trong đời, dù đi xa bao nhiêu, ta vẫn không thể quên được – như mùi khói bếp quyện trong nắng chiều, như tiếng gọi “ăn cơm nghen con” của má, hay đơn giản là mùi nước mắm thoang thoảng từ gian bếp nhỏ mỗi khi chiều về.
Tôi không biết tự khi nào, hương mắm đã trở thành ký ức sâu đậm nhất về quê hương mình. Không chỉ là món ăn, nước mắm – hay rộng hơn là cả thế giới “mắm” – là một phần linh hồn của bữa cơm quê, nơi tình thương được nêm nếm bằng sự tảo tần của người mẹ, người bà.
.png)
1. Cái hương mắm từ trong ký ức
Tôi sinh ra ở miền Trung – vùng đất nắng gió, nơi người ta quen sống với biển, với vị mặn mòi của sóng và của… mắm. Cái vị ấy len lỏi vào từng bữa cơm, từng câu chuyện, từng nụ cười của người dân quê.
Nhớ hồi nhỏ, mỗi khi trời mưa dầm dề, má lại nhóm bếp than, bắc nồi mắm kho sôi lục bục. Mùi mắm nêm, sả ớt, tóp mỡ và cá lóc quyện vào nhau thơm nức cả căn bếp. Mưa ngoài hiên rơi lộp bộp, còn trong nhà, mấy anh em ngồi chụm lại quanh mâm cơm, vừa ăn vừa hít hà:
– Má ơi, cay quá!
– Cay mới ngon chớ con! Mắm mà không cay thì đâu phải mắm quê mình!
Câu nói của má đơn giản vậy thôi mà nghe ấm áp vô cùng. Bây giờ nghĩ lại, cái cảm giác được ăn cơm với mắm kho, với khói bếp cay xè mắt, lại thấy hạnh phúc lạ.
2. Bữa cơm quê – giản dị mà đong đầy
Những năm tháng khó khăn, bữa cơm nhà tôi chẳng mấy khi có thịt cá đầy bàn như bây giờ. Nhưng thiếu gì thì thiếu, nước mắm không bao giờ vắng.
Một chén mắm ruốc dằm ớt, vài trái cà pháo, một dĩa rau luộc – vậy mà ngon muốn xỉu.
Tôi còn nhớ rõ, mỗi lần ăn cơm, má hay múc riêng cho tôi một chén mắm nhỏ, nói:
– Con nhỏ mà ăn mặn chi cho nhiều, chan ít thôi nghen.
Tôi vừa cười vừa gật, rồi vẫn lén chan thêm tí mắm vì mê quá. Vị mắm ruốc quê mình mặn mà, thơm dịu, chan lên cơm trắng nóng hổi là hết sẩy.
Cả nhà tôi, ai cũng có món “mắm tủ”:
Ba thì khoái mắm nêm chưng thịt, má thì mê mắm ruốc xào sả ớt, còn tôi, chỉ cần chén nước mắm pha chanh tỏi ớt là đủ thấy đời ngọt lịm.
Bữa cơm quê nghèo nhưng đậm đà tình thương. Cái mặn của mắm như gắn kết từng người lại với nhau – không phải bằng vị giác, mà bằng ký ức.
3. “Má làm mắm này hồi Tết đó, còn thơm lắm nghen…”
Có lần về quê, tôi thấy trên kệ bếp vẫn còn mấy hũ mắm cũ được má gói cẩn thận bằng lớp nilon, rồi buộc dây chuối khô. Tôi hỏi:
– Mắm này còn ăn được không má?
Má cười hiền:
– Còn chớ. Mắm này má làm hồi Tết đó, còn thơm lắm nghen. Con hửi thử coi!
Tôi mở nắp ra, một luồng hương quen thuộc ùa lên – mùi cá, mùi biển, mùi nắng phơi – tất cả hòa vào nhau, tạo nên hương vị chẳng nơi nào có được. Tôi chỉ biết cười, nước mắt ứa ra mà không rõ vì cay hay vì nhớ.
Hồi đó má hay làm mắm nêm bằng cá cơm. Mỗi sáng, má dậy sớm, đội nón lá đi chợ, lựa cá tươi rồi về ướp muối, phơi nắng. Có hôm trời mưa bất chợt, má vội chạy ra che mắm, vừa run vừa cười:
– Mắm mà ướt mưa là hư hết đó con, tiếc đứt ruột!
Nhìn má tần tảo như thế, tôi mới hiểu, một giọt nước mắm đâu chỉ là vị mặn – đó là công sức, là thời gian, là tình thương kết tinh.
4. Câu chuyện bên mâm cơm – nơi mắm kể chuyện nhà
Giờ đây, khi mỗi người một nơi, bữa cơm gia đình hiếm hoi mới đủ mặt, tôi lại càng quý những khoảnh khắc ấy.
Lần gần nhất về quê, má nấu mắm kho thịt ba chỉ, múc ra dĩa, bày thêm dưa leo, cà tím, đậu bắp luộc. Vừa ngồi xuống, thằng em tôi đã nói:
– Con nít giờ lạ ghê, ăn mắm ruốc mà ghiền luôn.
Má cười:
– Ờ, mắm ngon mà. Ăn mắm là nhớ quê đó nghen.
Rồi má quay sang tôi, giọng chậm rãi:
– Mấy đứa ở xa, có nhớ mùi mắm nhà mình hông? Ở thành phố ăn đồ sang chớ, mà chén mắm quê thì không đâu có được.
Tôi chỉ biết gật đầu. Thật vậy, dù có bao nhiêu món ngon vật lạ, chỉ cần nghe mùi mắm nêm phi sả ớt thôi là lòng tôi như quay lại tuổi thơ – nơi bữa cơm quê không chỉ để ăn, mà còn để thương.
5. Hương vị quê trong từng giọt mắm
Mắm là linh hồn của bếp Việt. Từ nước mắm nhĩ trong veo, đến mắm ruốc, mắm nêm, mắm cá linh, mắm tép… mỗi loại đều có một hương riêng, một câu chuyện riêng.
Ở miền Trung, nhà nào cũng có ít nhất một hũ mắm “tủ”. Người đi biển đem cá cơm về, người ở nhà phơi muối, trộn ủ. Qua từng nắng, từng ngày, mắm chuyển dần màu – từ trong sang đục, rồi từ đục lại trong.
Có người nói: “Chỉ cần ngửi mắm là biết quê ai.” – Quả không sai. Mắm miền Trung nồng nàn, mắm Nam Bộ lại đậm đà, mắm miền Bắc thì dịu nhẹ. Nhưng ở đâu thì cũng vậy, mắm là ký ức của người Việt.
Tôi nhớ lần qua nhà bác Hai, nghe mùi mắm xào sả ớt thơm phức. Bác cười:
– Mắm này má con Hai gửi ra đó, cay nhưng ngon dữ lắm. Ăn với cơm trắng là ghiền liền.
Tôi thử một miếng, vị cay nồng lan lên tận mũi, mặn mà nhưng không gắt – cái vị của mắm quê, không thể lẫn đi đâu được.
6. Khi xa quê, nhớ nhất vẫn là… mắm
Tôi sống ở Sài Gòn đã mấy năm nay, đi chợ có đủ loại thực phẩm, nước chấm, gia vị. Nhưng kỳ lạ lắm – nấu canh chua mà không có chén nước mắm nguyên chất để chấm cá thì thấy thiếu thiếu.
Mỗi lần nhớ má, tôi lại lôi trong tủ ra chai mắm Hương Trung mà má gửi. Nhỏ vài giọt thôi, cả gian bếp như bừng lên mùi quê.
Tôi nhớ những buổi trưa nắng chang chang, má phơi mắm sau vườn, từng hũ xếp ngay ngắn, ánh nắng chiếu vàng óng. Mỗi lần đi ngang, má lại dặn:
– Đừng có nghịch nghe con, lật hũ mắm là má rầy đó!
Hồi nhỏ nào có hiểu, chỉ thấy tò mò. Giờ lớn rồi, mỗi khi mở nắp chai mắm, thấy hương mặn len vào mũi, lại thấy tim mình nhói một nhịp – như thể quê nhà đang khẽ gọi.
7. Bữa cơm bây giờ và nỗi nhớ xưa cũ
Cuộc sống hiện đại khiến nhiều thứ thay đổi – bữa cơm vội vàng, món ăn công nghiệp, hương vị bị làm nhạt đi. Nhưng tôi tin, sâu trong lòng người Việt, hương mắm vẫn là sợi dây níu giữ ký ức.
Nhiều khi, tôi thấy mình muốn dọn lại bữa cơm xưa:
– Một chén nước mắm ớt, một dĩa cá chiên, thêm ít rau luộc.
Chỉ vậy thôi mà ngon lạ. Mắm làm cho mọi thứ trở nên gần gũi, thân thương, như thể ta đang ngồi ăn cùng người thân dù khoảng cách có xa đến mấy.
Có lần bạn tôi – người Hà Nội – qua nhà ăn cơm, ngửi mùi mắm ruốc liền chau mày:
– Trời, mùi gì mà nặng vậy?
Tôi chỉ cười, múc cho nó một chén nhỏ:
– Ăn thử đi, rồi tính.
Nó ăn xong, im lặng hồi lâu rồi nói nhỏ:
– Ừ… cũng lạ ha, ban đầu khó ngửi, mà ăn rồi lại thấy nhớ.
Tôi chỉ cười, vì hiểu – mắm là thứ khiến người ta phải đi qua ngỡ ngàng mới đến được thương nhớ.
.png)
8. Giữ lấy vị mắm – giữ lấy quê hương
Mỗi giọt mắm là kết tinh của biển, của nắng, của mồ hôi người làm nghề. Nhưng hơn hết, đó là kết tinh của ký ức quê hương – thứ không thể thay thế bằng bất kỳ hương liệu nhân tạo nào.
Người Việt mình đi đâu cũng mang theo mắm – từ bát nước mắm chấm gỏi cuốn ở quán nhỏ, đến chai nước mắm đặt trên bàn ăn nhà hàng sang trọng. Nó không chỉ là gia vị, mà là linh hồn của bữa cơm Việt.
Tôi vẫn nhớ lời má dặn hôm chia tay:
– Ở xa thì cũng phải ăn chút mắm nghen con. Ăn mắm là nhớ nhà, là nhớ má đó.
Giờ mỗi khi mở nắp mắm, nghe hương mặn dịu bay lên, tôi như thấy lại hình bóng má đứng bên bếp lửa, mái tóc điểm bạc, nụ cười hiền, và cả một vùng ký ức tuổi thơ thơm lừng mùi mắm nêm, mắm ruốc, nước mắm nguyên chất.
9. Lời nhắn gửi – cho những ai còn thương hương vị quê
Có những hương vị không cần sang trọng, không cần cầu kỳ – chỉ cần chân thật và có tình. Nước mắm là một trong số đó.
Nếu bạn từng lớn lên giữa bữa cơm quê, hẳn sẽ hiểu, mắm không chỉ để chấm, mà còn để thương, để nhớ, để kể lại câu chuyện của bao đời.
Mỗi khi mở nắp chai mắm, ta như nghe lại tiếng gió từ biển, tiếng cười của má, tiếng sôi lục bục từ nồi mắm kho giữa chiều mưa…
Và nếu một ngày nào đó, giữa phố thị ồn ào, bạn bỗng thèm chút vị mắm quê – hãy cứ tìm lại.
Vì mắm không chỉ là gia vị, mà là một phần quê hương vẫn đang chờ bạn trở về.
10. Thương gửi…
Ai thèm mắm, nhớ ghé Shopee: shopee.vn/huongtrungfood
Hay vô coi ở huongtrung.vn nghen.
Má tui cũng hay coi Facebook: facebook.com/nuocmamhuongtrung
Để xem tụi nhỏ nấu món gì lạ lạ với mắm.
Còn hết mắm đột xuất thì cứ gọi liền: ☎ 0853721033 – nghe giọng thân quen mà ấm lòng liền.
Nhận xét
Đăng nhận xét