Cơm cháy mắm ruốc – món ăn vặt gói cả tuổi thơ

 Cơm cháy mắm ruốc – món ăn vặt gói cả tuổi thơ

Có những buổi chiều, giữa thành phố đông đúc, tự nhiên tôi thèm một mùi gì đó rất xưa. Không phải mùi nước hoa, không phải mùi cà phê rang hay bánh nướng ngoài tiệm. Mà là mùi mắm. Mùi mắm ruốc hơi mặn, hơi nồng, quyện với mùi cơm cháy khét khét nơi đáy nồi. Cái mùi nghe qua tưởng quê mùa, mà sao cứ len lỏi trong trí nhớ, kéo tôi về những bữa cơm cũ, những chiều gió thổi qua hàng dừa sau nhà, nơi má còn ngồi chờ tụi tôi đi học về.

Hồi đó, nhà nghèo. Nghèo theo kiểu ai cũng nghèo, nên chẳng thấy mình thua kém ai. Bữa cơm quanh năm chỉ có vài món quen: canh rau tập tàng, cá kho, trứng chiên, thêm chén mắm để giữa mâm. Vậy mà lúc nào cũng thấy ngon. Ngon bởi vì có đủ người, đủ tiếng nói cười, đủ cái ấm áp mà sau này lớn lên mới biết là hiếm.

Má tôi hay nói:
“Cơm canh đạm bạc vậy chớ đủ no, đủ thương là được rồi con ơi.”

Tôi hồi đó còn nhỏ, đâu hiểu hết chữ “đủ thương” là sao. Chỉ biết mỗi lần nghe má gọi “vô ăn cơm nè”, là bụng đói cồn cào, chân chạy không kịp dép. Mâm cơm gỗ cũ đặt giữa nhà, mấy cái chén mẻ miệng, đôi đũa tre đã sậm màu vì năm tháng. Ở giữa, luôn có một chén mắm. Khi thì mắm nêm, khi thì mắm kho, có bữa là mắm ruốc xào sả ớt đỏ au, thơm lừng.

Nhớ nhất là mắm ruốc. Không biết vì sao, nhưng với tôi, mắm ruốc giống như một người quen lâu năm trong bữa cơm quê. Mắm ruốc đâu có cầu kỳ, cũng chẳng cần trang trí đẹp đẽ. Vậy mà chỉ cần mở nắp hũ ra, là mùi thơm mằn mặn lan khắp gian bếp nhỏ.

Má hay lấy mắm ruốc xào với sả băm, thêm chút ớt hiểm. Cái mùi sả phi lên nghe thơm mà cay nơi sống mũi. Tôi ngồi kế bên, hít hà rồi hỏi:
“Má ơi, mắm này ăn được chưa má?”
Má cười, tay vẫn đảo đều:
“Chưa con, đợi mắm sôi lại chút nữa cho thấm. Nóng mới ngon.”

Cái chữ “ngon” của má ngày đó, đơn giản lắm. Ngon là ăn hết chén cơm, là không bỏ mứa, là cả nhà ngồi yên chỗ, không ai đứng dậy trước. Ngon không phải vì nhiều thịt cá, mà vì cái cảm giác được ăn chung.

Có bữa, cơm còn dư dưới đáy nồi, đóng thành lớp cháy vàng. Má không bao giờ bỏ. Má cạy nhẹ lớp cơm cháy ra, hong cho khô rồi để dành. Chiều nào tụi nhỏ đi học về, má lấy cơm cháy đó nướng lại trên bếp than, phết lên chút mắm ruốc. Trời ơi, cái mùi lúc đó mới thiệt là “giết người”.

Cơm cháy nóng giòn, mắm ruốc mặn mặn cay cay. Tôi vừa ăn vừa xuýt xoa, miệng đỏ vì ớt mà tay vẫn không ngừng bẻ thêm miếng nữa. Má nhìn, lắc đầu:
“Con nít giờ lạ ghê, ăn mắm ruốc mà ghiền luôn.”
Tôi cười hì hì, miệng còn đầy mắm, chỉ biết gật đầu lia lịa.

Những món mắm hồi đó, không ai gọi là “đặc sản”. Nó chỉ đơn giản là món ăn hằng ngày. Nhưng chính vì vậy mà nó gắn với ký ức sâu hơn bất kỳ sơn hào hải vị nào sau này tôi từng ăn.

Mắm nêm là một ví dụ. Có bữa má làm mắm nêm ăn với rau luộc. Chỉ là dĩa rau lang, rau muống, thêm vài trái cà pháo. Mắm nêm pha với thơm băm, tỏi, ớt. Cái mùi mắm nêm nồng nồng, ai chưa quen thì chê. Nhưng với người quen rồi, thì đó là mùi của bữa cơm nhà.

Ba tôi hay nói đùa:
“Nhà này thiếu gì cũng được, chớ thiếu mắm là ăn cơm không vô.”

Ba gắp miếng rau, chấm vô mắm nêm, nhai chậm rãi. Má ngồi đối diện, gắp thêm cho ba miếng khác. Không nói nhiều, nhưng nhìn là biết thương nhau. Cái thương của người quê, không phải nói bằng lời hoa mỹ, mà bằng mâm cơm, bằng chén mắm đầy.

Rồi mắm kho. Mỗi lần trời mưa, má hay nấu mắm kho. Cá linh, cá sặc, thêm cà tím, bông súng, rau nhút. Nồi mắm kho sôi lục bục, khói bốc lên nghi ngút. Cái mùi mắm hòa với mùi cá, mùi rau, nghe vừa dân dã vừa ấm áp.

Tôi nhớ có lần hỏi má:
“Sao má không nấu món gì khác cho đỡ ngán?”
Má nhìn tôi, cười hiền:
“Ngán gì con, mắm này ông bà ăn mấy chục năm có sao đâu. Quan trọng là còn ăn chung được với nhau.”

Lớn lên rồi, đi xa nhà, ăn đủ thứ sơn hào. Nhưng mỗi lần nhớ nhà, tôi không nhớ món Tây, món Tàu. Tôi nhớ mắm. Nhớ cái mùi mắm ruốc xào sả ớt bám trên tay má. Nhớ chén mắm nêm giữa mâm cơm. Nhớ nồi mắm kho sôi trên bếp củi.

Có những chiều, tôi về thăm má. Má già hơn xưa, tay run run khi đảo nồi mắm. Tôi ngồi bên, phụ má băm sả, lột tỏi. Má nói:
“Má làm mắm này hồi Tết đó, còn thơm lắm nghen.”
Nghe câu nói quen thuộc mà lòng tôi chùng xuống. Thời gian đi nhanh quá, chỉ có mùi mắm là vẫn y như cũ.

Tụi nhỏ bây giờ, nhiều đứa ăn đồ Tây quen rồi. Vậy mà có bữa tôi làm mắm ruốc xào sả ớt, tụi nó ăn thử rồi ghiền. Đứa nhỏ nhất vừa ăn vừa nói:
“Ngon ghê á, sao mặn mà thích vậy ta?”
Tôi cười, nói:
“Đó, mùi quê đó con.”

Mắm không chỉ là món ăn. Mắm là ký ức, là sợi dây nối người đi xa với quê nhà. Chỉ cần mở hũ mắm ra, là bao nhiêu hình ảnh cũ ùa về. Tiếng má gọi ăn cơm, tiếng ba ho khan sau bữa ăn, tiếng muỗng chạm chén lách cách trong căn nhà nhỏ.

Có lúc tôi nghĩ, mai này má không còn nữa, mâm cơm nhà sẽ vắng đi một người. Nhưng chỉ cần còn giữ được hũ mắm, còn nấu lại những món xưa, thì má như vẫn còn đâu đó, trong gian bếp, trong mùi thơm quen thuộc.

Bởi vậy, mỗi lần nấu mắm, tôi nấu chậm. Không vội. Để mắm sôi từ từ, để mùi thơm lan ra khắp nhà. Như để kéo dài thêm chút ký ức, chút ấm áp của những ngày cũ.

Cuối cùng, có lẽ điều khiến tôi thương mắm nhất, không phải vì vị mặn hay cay, mà vì nó gắn với chữ “nhà”. Nhà là nơi có mâm cơm chờ sẵn, có người hỏi “ăn no chưa con?”, có hũ mắm cũ nhưng lúc nào cũng đầy.

Nếu bạn đọc tới đây mà thấy lòng mình chùng xuống, có lẽ bạn cũng đang nhớ một mâm cơm nào đó của riêng mình. Nhớ một người đã từng ngồi đối diện, gắp cho bạn miếng cá, chan thêm cho bạn vá canh. Những thứ đó, tưởng nhỏ, mà theo ta cả đời.

Thôi thì, ai còn má thì ráng về ăn cơm với má nhiều hơn. Ai xa quê thì thỉnh thoảng nấu lại một món mắm, để mùi hương kéo mình về gần nhà hơn chút.

Ai thèm mắm, nhớ ghé Shopee: shopee.vn/huongtrungfood hay vô coi ở huongtrung.vn nghen. Má tui cũng hay coi Facebook facebook.com/nuocmamhuongtrung để xem tụi nhỏ nấu món gì lạ lạ với mắm. Còn hết mắm đột xuất thì cứ gọi liền: ☎ 0853721033 – nghe giọng thân quen mà ấm lòng liền.